Norovirüs Nedir?

Tüm dünyada yılın belirli dönemlerinde hızla yayılan ve halk arasında 'mide gribi' olarak bilinen norovirüs, acil servisleri dolduran en yaygın enfeksiyonlardan biri. Ancak bu kez yeniden gündeme gelmesinin nedeni, Fransa’nın Bordeaux kentinde demirleyen 1700 kişilik bir kruvaziyer gemisinde patlak veren salgın oldu. Hantavirüs tartışmalarının ardından, bu kez bir kruvaziyer gemisinde yaşanan ölüm vakası nedeniyle gündeme gelen norovirüs, insandan insana bulaşır mı?

Peki norovirüs nedir? Gemi karantinasının arkasındaki sebep nedir? Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) kaynaklarıyla, güncel olayları da kapsayan norovirüs dosyasını açıyoruz.

Norovirüs Nedir?​

Norovirüs, dünya genelinde akut gastroenterit (mide ve bağırsak iltihabı) vakalarının bir numaralı sorumlusu olan, zarfsız, tek sarmallı bir RNA virüsüdür. CDC verilerine göre, gıda kaynaklı hastalıkların %58'inden norovirüs sorumludur.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verileri ise tablonun ciddiyetini gözler önüne seriyor: Dünya çapında her yıl yaklaşık 685 milyon norovirüs vakası görülmekte ve bu vakaların 200 milyonu 5 yaş altı çocuklardan oluşmaktadır.

Norovirüs 'Mide Gribi' (İnfluenza) Midir?​

Halk arasında genellikle 'mide gribi' veya 'bağırsak gribi' olarak adlandırılsa da, norovirüsün grip (influenza) virüsü ile hiçbir biyolojik veya tıbbi bağlantısı yoktur. İnfluenza virüsleri solunum yollarını etkilerken, norovirüs doğrudan mide ve bağırsak sistemini hedef alır.

Norovirüs Nasıl Bulaşır?​

Norovirüs, bulaşıcılığı inanılmaz derecede yüksek bir virüstür. Sadece çok az miktarda virüs partikülü (18 ila 1000 partikül arası) bile bir insanı hasta etmeye yeterlidir. Bulaşma temel olarak 'fekal-oral' (dışkı-ağız) yoluyla gerçekleşir:

• Kontamine Gıda ve Su: Virüs taşıyan birinin hazırladığı yiyecekleri tüketmek (özellikle istiridye gibi çiğ veya az pişmiş deniz ürünleri ile yıkanmamış çiğ sebzeler).
• Temas Edilen Yüzeyler (Fomitler): Virüsün bulaştığı kapı kolları, masalar, tuvalet yüzeyleri veya oyuncaklara dokunup ardından elleri ağza, buruna veya gözlere sürmek.

Norovirüs İnsandan İnsana Bulaşır mı?​

Kesinlikle evet ve çok hızlı bulaşır. Hantavirüsün aksine norovirüs, insandan insana doğrudan temasla en kolay geçen virüslerden biridir. Enfekte bir kişiyle aynı evi paylaşmak, ona bakım vermek veya aynı yemeği/çatalı paylaşmak virüsün bulaşması için yeterlidir. Ayrıca bir kişi kustuğunda virüs partikülleri aerosolize olarak (havaya saçılarak) havada asılı kalabilir ve çevredeki yüzeylere yapışarak diğer insanlara bulaşabilir.

Hastalığın Belirtileri Nelerdir?​

Norovirüs, mide ve bağırsak astarında ciddi iltihaplanmaya (akut gastroenterit) yol açar. Belirtiler genellikle aniden ve şiddetli bir şekilde başlar:

• Aniden bastıran, fışkırır tarzda şiddetli kusma
• Sulu ishal
• Mide bulantısı ve karın krampları
• Hafif ateş, üşüme ve titreme
• Baş ağrısı ve yaygın kas ağrıları

Norovirüs Kuluçka Süresi Ne Kadardır?​

Virüsle temas ettikten sonra şikayetlerin başlamasına kadar geçen kuluçka süresi oldukça kısadır. Genellikle 12 ila 48 saat içinde semptomlar patlak verir. Hastalık çoğu insanda 1 ila 3 gün sürer ve sonrasında iyileşme görülür.

Ancak dikkat: Virüs, belirtiler geçtikten sonra bile 2 hafta veya daha uzun süre dışkıda bulunarak çevreye yayılmaya devam edebilir.

Bebeklerde ve Çocuklarda Norovirüs Belirtileri Nelerdir?​

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre her yıl yaklaşık 50 bin çocuk, norovirüs kaynaklı komplikasyonlar nedeniyle hayatını kaybediyor. Bebekler ve küçük çocuklar yetişkinler gibi sıvı kaybını tolere edemezler. En büyük tehlike ise dehidrasyon (aşırı sıvı kaybı) riskidir. Çocuklarda şu belirtilere ekstra dikkat edilmelidir:

• Ağlarken gözyaşı olmaması
• Ağız ve dilin tamamen kuruması
• Gün içinde altını ıslatma sayısında ciddi düşüş (kuru bezler)
• Aşırı uyku hali, halsizlik ve tepkisizlik
• Gözlerin çukura kaçması

Norovirüsün Tedavisi Nedir? Norovirüs Aşısı Var mı?​

Günümüzde norovirüsü doğrudan yok edecek spesifik bir antiviral ilaç veya onaylanmış bir norovirüs aşısı bulunmamaktadır. Virüs bakteriyel olmadığı için antibiyotiklerin hiçbir faydası yoktur.

Tedavi tamamen destekleyicidir: En kritik nokta ise ishal ve kusmayla kaybedilen sıvı ve elektrolitlerin (sodyum, potasyum) yerine konmasıdır. Hafif vakalarda bol su, maden suyu ve eczanelerden alınan oral rehidratasyon sıvıları (ORS) yeterliyken; şiddetli dehidrasyon gelişen hastalarda hastane ortamında damar yoluyla (IV) sıvı takviyesi hayat kurtarıcıdır.

Norovirüsten Nasıl Korunulur?​

• Doğru El Yıkama: El dezenfektanları norovirüse karşı (zarfsız bir virüs olduğu için) yeterince etkili değildir. CDC, ellerin yemekten önce, tuvaletten sonra mutlaka bol sabun ve suyla en az 20 saniye yıkanmasını şart koşmaktadır.
• Güvenli Gıda Tüketimi: Sebze ve meyveler çok iyi yıkanmalı, deniz ürünleri tam olarak pişirilmelidir.
• Çamaşır Suyuyla Temizlik: Evde birisi hastalandıysa, kusmuk veya dışkı bulaşmış yüzeyler standart deterjanlarla değil, mutlaka klor bazlı çamaşır suyu karışımlarıyla temizlenmelidir.
• İzolasyon: Hasta olan kişi, belirtileri tamamen geçtikten sonra en az 48 saat boyunca kimseye yemek hazırlamamalıdır.

Norovirüs Neden Şu An Gündemde?​

Norovirüsün tüm dünyada yeniden konuşulmasının ve panik yaratmasının ana sebebi, Fransa'nın turistik liman kenti Bordeaux'da yaşanan ölümcül kruvaziyer gemisi vakası.

Basına yansıyan son bilgilere göre olay şu şekilde gelişti:

• Gemi Karantinaya Alındı: Fransa'nın Bordeaux kentinde demirleyen dev bir yolcu gemisinde, norovirüs şüphesiyle ardı ardına vakalar görülmeye başlandı.
• Bir Yolcu Hayatını Kaybetti: Gemide bulunan 90 yaşındaki bir turist, norovirüsün neden olduğu şiddetli belirtiler sonucunda hayatını kaybetti.
• 1700 Kişilik İzolasyon: Acı kaybın hemen ardından yaklaşık 50 kişide daha 'mide gribi' belirtilerinin (şiddetli bulantı, kusma ve kramplar) ortaya çıkmasıyla yetkililer alarma geçti. Toplum sağlığı riski nedeniyle, gemideki 1700'den fazla yolcu ve mürettebatın dışarıyla teması kesilerek gemi bütünüyle karantinaya alındı.

Uzmanlar, kruvaziyer gemileri gibi binlerce insanın kapı kolları, tırabzanlar, ortak yemek ve eğlence salonlarını paylaştığı kapalı mekanların norovirüs için adeta bir kuluçka makinesi işlevi gördüğünü belirtiyor. Karantina sürecinin ise, gemideki yeni vaka sayılarının gidişatına göre netleşeceği belirtiliyor. Hantavirüs'ün ardından gündeme gelen bu salgın bir kez daha pandemi endişesini akıllara getirirken konuya ilişkin yeni haberler DSÖ'den bekleniyor.